برترین اسوه ها چه کسانی هستند؟ دینی دهم
قرائت و ترجمه (آیات 133 تا 141 سوره‌ی آل عِمران)
وَ سَارِعُوا إِلَی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ ﴿133﴾ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ وَ الْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ ﴿134﴾ وَ الَّذِینَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَکَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَ لَمْ یُصِرُّوا عَلَی مَا فَعَلُوا وَ هُمْ یَعْلَمُونَ ﴿135﴾ أُولَئِکَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ جَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا وَ نِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِینَ ﴿136﴾ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِکُمْ سُنَنٌ فَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ ﴿137﴾ هَذَا بَیَانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدًی وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِینَ ﴿138﴾ هَذَا بَیَانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدًی وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِینَ ﴿139﴾ إِنْ یَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْکَ الْأَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ وَ لِیَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ یَتَّخِذَ مِنْکُمْ شُهَدَاءَ وَ اللَّهُ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ ﴿140﴾ وَ لِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ یَمْحَقَ الْکَافِرِینَ ﴿141﴾
و بشتابید برای دست یافتن به آمرزشی از پروردگار خود و بهشتی که وستعش [به قدر] آسمان‌ها و زمین است [که] برای پرهیزگاران آماده شده است. (133) [همان] کسانی‌که در توانگری و تنگدستی انفاق می‌کنند و خشم خود را فرو می‌برند و از [خطای] مردم درمی‌گذرند و خداوند نیکوکاران را دوست دارد. (134) و [همان] کسانی‌که چون کار زشتی کنند یا بر خود ستم روا دارند خدا را به یاد می‌آورند و برای گناهانشان آمرزش می‌خواهند و چه کسی جز خدا گناهان را می‌آمرزد و بر آنچه مرتکب شده‌اند، دانسته پافشاری نمی‌کنند. (135) آنان پاداششان آمرزشی از جانب پروردگارشان و بوستان‌هایی است که از زیر [درختان] آن، جویبارها روان است؛ جاودانه در آن بمانند و پاداش اهل عمل [به دستورات الهی] چه نیکوست. (136) قطعاً پیش از شما سنت‌هایی [بوده و] سپری شده است پس در زمین بگردید و بنگرید که سرانجام تکذیب‌کنندگان چگونه بوده است. (137) این [قرآن] برای مردم بیانی و برای پرهیزکاران رهنمود و اندرزی است. (138) و سستی مکنید و غمگین مشوید که شما برترید اگر مؤمن باشید. (139) اگر به شما آسیبی رسیده آن قوم [دشمنان] را نیز آسیبی نظیر آن رسید و ما این روزها [ی شکست و پیروزی] را میان مردم به نوبت می‌گردانیم [تا مردم پند گیرند] و خداوند کسانی را که [واقعاً] ایمان آورده‌اند معلوم بدارد و از میان شما گواهانی بگیرد و خداوند ستمکاران را دوست نمی‌دارد. (140) و تا خدا کسانی را که ایمان آورده‌اند، خالص گرداند و کافران را نابود سازد. (141)
اکنون که با آینده انسان در جهان آخرت آشنا شدیم و دانستیم که سرنوشت ابدی انسان‌ها براساس اعمال آنان در دنیا تعیین می‌شود، لازم است تا در این دنیا قدم در مسیری بگذاریم که موفقیت آن حتمی باشد و سرانجام و آخرتی آباد را برای ما رقم بزند. از آنجا که هدف از خلقت انسان رسیدن به مقام قرب خداوند است پس در حقیقت، او مسیر و هدف اصلی زندگی ماست. هر کس این نکته را دریابد و زندگی خود را در مسیر این هدف قرار دهد، در دنیا زندگی لذت‌بخش و مطمئن و در آخرت رستگاری ابدی را به دست خواهد آورد.
البته برای رسیدن به چنین هدف بزرگ و برتری، لازم است برنامه‌ریزی کنیم تا قدم در راهی بگذاریم که سرانجامی این‌گونه زیبا داشته باشد و در راهی قرار نگیریم که خود را گرفتار آتش دوزخ کرده باشیم.
پس لازم است بدانیم:
برای آنکه در این برنامه‌ریزی موفق شویم، چه اقدامات و کارهایی باید انجام دهیم؟
برای گام گذاشتن در مسیر قرب الهی و همچنین برای ثابت قدم ماندن در این راه، شایسته است اقدامات زیر را انجام دهیم:
1 – تصمیم و عزم برای حرکت : عزم به معنای اراده و تصمیم بر انجام کاری است. آدمی با عزم خویش، آنچه را که انتخاب کرده است، عملی می‌سازد. البته عزم و اراده‌ی انسان‌ها متفاوت است. هرقدر عزم قوی‌تر باشد، رسیدن به هدف آسان‌تر است. استواری بر هدف، شکیبایی و تحمل سختی‌ها برای رسیدن به آن هدف، از آثار عزم قوی است. کارهای بزرگ، عزم‌های بزرگ می‌خواهد. آنان که عزم ضعیفی دارند، در برابر تندباد حوادث، تاب نمی‌آورند و مشکلات راه، آنان را به عقب‌نشینی وادار می کند. اما آنان که عزم قوی دارند، سرنوشت را به دست حوادث نمی‌سپارند و با قدرت به سوی هدف قدم برمی‌دارند. به همین جهت بعد از سفارش‌هایی که لقمان حکیم به فرزندش می کند و راه و رسم زندگی را به او نشان می‌دهد، به وی می‌گوید:
وَ اصبِر عَلیٰ ما اَصابَکَ اِنَّ ذٰلِکَ مِن عَزمِ الاُمورِ سوره‌ی لقمان، آیه‌ی 17
بر آنچه (در این مسیر) به تو می‌رسد صبر کن که این از عزم و اراده‌ی در کارهاست.
انسان‌هایی را که دارای عزم قوی هستند، با انسان‌هایی که عزم و اراده‌ی ضعیف دارند، مقایسه کنید و فرق آنها را با یکدیگر بنویسید.
| دارای عزم قوی | دارای عزم ضعیف |
| 1 – عملی ساخت انتخاب خود | 1 – بی‌تابی در برابر تند باد حوادث |
| 2 – به آسانی به هدف رسیدن | 2 – عقب‌نشینی در برابر مشکلات راه |
| 3 – استوار ماندن بر هدف | 3 – سپردن سرنوشت به‌دست حوادث |
| 4 – شکیبا و صبور در راه رسیدن به هدف | 4 – ناشکیبایی برای رسیدن به هدف |
2 – عهد بستن با خدا : کسی که راه رستگاری را که همان قرب و نزدیک شدن به خداست، شناخته و می‌خواهد در این مسیر قدم بگذارد، با خدای خود پیمان می‌بندد که آنچه خداوند برای رسیدن به این هدف مشخص کرده است، یعنی واجبات الهی را، انجام دهد و خداوند را خشنود سازد؛ همچنین از انجام آنچه که ما را از این هدف دور می‌سازد، یعنی کارهای حرام، اجتناب کند.
چقدر زیباست که خداوند، راه رستگاری ما را با رضایت خود همراه ساخته است؛ یعنی وقتی خدا از ما راضی خواهد بود که ما در مسیر رستگاری و خوشبختی خود گام برداریم؛ و آنگاه از ما ناخشنود خواهد بود که به خود ظلم کنیم و در مسیر هلاکت خود قدم گذاریم.
درباره‌ی عهد با خدا خوب است دو پیشنهاد زیر را انجام دهیم:
اول : برای عهد بستن، بهترین زمان‌ها را انتخاب کنیم. بعد از نماز، شب‌های قدر و شب یا روز جمعه زمان‌های خوبی برای عهد بستن با خدا هستند.
دوم : عهد و پیمان خود را در زمان‌های معینی، مانند آخر هر هفته، آخر هر ماه یا شب قدر هر سال، تکرار کنیم تا استحکام بیشتر پیدا کند و به فراموشی سپرده نشود.
در ترجمه‌ی آیات زیر بیندیشید و براساس آن به سؤالات زیر پاسخ دهید.
– … و هر که به عهدی که با خدا بسته وفادار بماند، به زودی پاداش عظیمی به او خواهد داد. سوره‌ی فتح، آیه‌ی 10
– کسانی که پیمان الهی و سوگندهای خود را به بهای ناچیزی می‌فروشند آنها بهره‌ای در آخرت نخواهند داشت؛ و خداوند با آنها سخن نمی‌گوید و به آنان در قیامت نمی‌نگرد و آنها را (از گناه) پاک نمی‌سازد و عذاب دردناکی برای آنهاست. سوره‌ی آل عمران، آیه‌ی 77
– … به پیمانی که با من بسته‌اید وفا کنید تا من نیز به پیمان شما وفا کنم. سوره‌ی بقره، آیه‌ی 40
الف) آنان که در زندگی پیمان‌های خود با خدا را می‌شکنند به چه عاقبتی دچار می‌شوند؟
1 – بهره‌ای در آخرت نخواهد داشت.
2 – خداوند با آنها سخن نمی‌گوید.
3 – در قیامت به آنها نگاه نمی‌کند.
4 – از گناه پاک نمی‌شوند و عذاب دردناکی برای آنهاست.
ب) عمل به عهد و پیمان‌های خود با خدا، چه ثمراتی دارد؟
1 – به‌زودی پاداش عظیمی به ما، خواهند داد.
2 – خداوند نیز به پیمان خود با ما وفا می‌کند.
3 – مراقبت : باقی ماندن بر پیمان خود با خدا و وفای بر عهد، رضایت خدا را در پی دارد و شکستن پیمان، شرمندگی در مقابل او را به دنبال می‌آورد؛ عهدی که ابتدا بسته می‌شود، مانند نوزادی است که باید از او «مراقبت» شود تا با عهدشکنی، آسیب نبیند.
امام علی می‌فرماید:
گذشت ایام، آفاتی در پی دارد و موجب از هم‌گسیختگی تصمیم‌ها و کارها می‌شود.
به‌طور مثال، کسی عهد می‌بندد که هر روز پس از نماز صبح، یک صفحه قرآن بخواند؛ او باید مراقب باشد که کارهای دیگر، او را به خود مشغول نکند و این تصمیم خود را فراموش نکند و نیز عواملی را که سبب سستی در اجرای این تصمیم می‌شود، از سر راه بردارد.
چه عواملی می‌تواند مانع اجرای تصمیم شود؟ برخی از آنها را نام ببرید:
1 – عزم و اراده ضعیف و غفلت از تصمیم
2 – نداشتن برنامه‌ریزی
3 – وجود کمبود‌ها و نقص‌ها و عدم تحمل سختی‌ها
4 – شرایط محیطی، زمان و رفتار اطرافیان
4 – محاسبه و ارزیابی : بعد از مراقبت، نوبت محاسبه است تا میزان موفقیت و وفاداری به عهد، به‌دست آید و عوامل موفقیت یا عدم موفقیت، شناخته شود. بعد از محاسبه اگر معلوم شود که در انجام عهد خود موفق بوده‌ایم، خوب است خدا را سپاس بگوییم و شکرگزار او باشیم؛ زیرا می‌دانیم که او بهترین پشتیبان ما در انجام پیمان‌هاست.
اما اگر معلوم شود که سستی ورزیده‌ایم، خود را سرزنش کنیم و مورد عتاب قرار دهیم و از خداوند طلب بخشش کنیم و با تصمیم قوی‌تر، دوباره با خداوند عهد ببندیم و وارد عمل شویم. یادمان باشد که یک حسابرسی بزرگ در قیامت در پیش داریم و اگر خودمان در اینجا به حساب خود نرسیم، در قیامت به‌طور جدی اعمال ما را محاسبه خواهند کرد.
پیامبر اکرم (ص) فرمود:
حاسِبوا اَنفُسَکُم قَبلَ اَن تُحاسَبوا
«به حساب خود رسیدگی کنید، قبل از اینکه به حساب شما برسند».
بهتر است هر شب کارهای روز خود را ارزیابی کنیم و در پایان هفته نیز به حساب آن هفته، رسیدگی کنیم. همچنین، سالی یک بار برنامه‌ی سال خود را مرور کنیم؛ یکی از بهترین زمان‌های محاسبه‌ی سالانه، شب‌های قدر ماه مبارک رمضان است تا بتوانیم براساس آن، تصمیم‌های بهتری برای آینده بگیریم.
از امیرالمؤمنین علی (ع) پرسیدند :
زیرک ترین انسان کیست؟
فرمود : کسی که از خود و عمل خود برای بعد از مرگ حساب بکشد.
پرسیدند : چگونه؟
فرمود : چون صبح تا شب به کار و زندگی پرداخت، در شب به خود برگردد و بگوید:
ای نفس! امروز روزی بود که بر تو گذشت و دیگر باز نمی‌گردد. خدا درباره‌ی این روز از تو خواهد پرسید که آن را چگونه گذراندی و در آن چه کردی؟ آیا به یاد او و سپاس از او بودی؟ آیا گره از کار فروبسته‌ی مؤمنی گشودی؟ آیا گرد غم از چهره‌ای زدودی؟ آیا …؟
در جدول زیر، سه سخن از امام علی (ع) آمده است. در این سخنان تأمل کنید و آثاری که آن حضرت برای محاسبه بیان فرموده است، استخراج کنید.
| حدیث | پیام |
|---|---|
| 1 – مَن حاسَبَ نَفسَه‌و وَقَفَ عَلیٰ عُیوِبه‌ی وَ اَحاطَ بذُنوِبه‌ی وَ استَقالَ الذُّنوبَ وَ اَصلَحَ العُیوبَ | با آگاه شدن از عیب‌ها به گناهانش احاطه می‌یابد و از خداوند طلب آمرزش می‌کند. عیب‌های خود را اصلاح می‌کند. |
| 2 – ثَمَرَةُ المُحاسَبَِة صَلاحُ النَّفسِ | سلامت و اصلاح نفس |
| 3 – مَن حاسَبَ نَفسَه‌و سَِعدَ | سعادتمند و خوشبخت می‌شود. |
بیشتر بدانیم
نامه‌ای برای نجات
در زمان حیات مرحوم علامه طباطبائی، نویسنده‌ی تفسیرالمیزان، جوانی درباره‌ی مشکلات خود نامه‌ای به ایشان می‌نویسد و می‌گوید:
… جوانی هستم 22 ساله؛ در محیط و شرایطی زندگی می‌کنم که هوای نفس و آمال بر من تسلط فراوان دارند و مرا اسیر خود ساخته‌اند و سبب بازماندن من از حرکت به‌سوی الله شده‌اند. درخواستی که از شما دارم این است که بفرمایید به چه اعمالی دست بزنم تا بر نفس مسلط شوم… نصیحت نمی‌خواهم، بلکه دستورات عملی برای پیروزی، لازم دارم.
علامه طباطبائی، به این جوان این‌گونه پاسخ می‌گویند:
برای موفق شدن و رسیدن به منظوری که مرقوم داشته‌اید، لازم است همتی برآورده و توبه نموده، به مراقبه و محاسبه بپردازید. به این نحو که هر روز، طرف صبح که از خواب بیدار می‌شوید، قصد جدی کنید که هر عملی پیش آید، رضای خدا را مراعات خواهم کرد… و همین حال را تا شب، وقت خواب ادامه دهید. وقت خواب، چهار پنج دقیقه‌ای به کارهایی که در روز انجام داده‌اید، فکر کرده؛ یکی یکی از نظر بگذرانید، هر کدام مطابق رضای خدا انجام یافته، شکر کنید و هر کدام تخلف شده، استغفار کنید و این رویه را هر روز ادامه دهید. این روش اگرچه در بادی حال [ابتدای کار]، سخت و در ذائقه‌ی نفس تلخ می‌باشد، ولی کلید نجات و رستگاری است … .
پیامبر و اهل بیت ایشان، برترین اسوه‌ها
برای حرکت در مسیر هدف، وجود اسوه و الگوهایی که راه را با موفقیت طی کرده و به مقصد رسیده‌اند، بسیار ضروری است. زیرا وجود این الگوها، اولاً به ما ثابت می‌کند که این راه موفقیت‌آمیز است؛ ثانیاً می‌توان از تجربه‌ی آنان استفاده نمود و مانند آنان عمل کرد و از همه مهم‌تر اینکه می‌توان از آنان کمک گرفت و با دنباله‌روی از آنان سریع‌تر به هدف رسید. از این‌رو قرآن کریم، پیامبر را به‌عنوان الگو معرفی می‌کند و می‌فرماید:
«رسول خدا برای شما نیکوترین اسوه است»
و پیامبر نیز همواره از اهل‌بیت به‌عنوان انسان‌هایی برتر که مسیر زندگی را با موفقیت پیموده‌اند و پیروی از آنان موجب رستگاری و نجات انسان می‌شود، یاد کرده و ما را به الگو گرفتن از آنان دعوت کرده است.
– ممکن است این سؤال به ذهن بیاید که چگونه می‌شود انسان‌های بزرگی را که حدود 1400 سال قبل زندگی کرده‌اند، اسوه قرار داد؟
پاسخ این است که اسوه بودن آن بزرگان مربوط به اموری که به‌طور طبیعی و با تحولات صنعتی تغییر می‌کنند، نیست. وسایل حمل‌ونقل، وسایل خانه، امکانات شهری، شکل و جنس پارچه‌ها و لباس‌ها از این قبیل‌اند.
اسوه بودن در اموری است که همواره برای بشر خوب و باارزش بوده‌اند. عدالت، گذشت، فداکاری، مهربانی، داشتن نظم و برنامه در زندگی و … از ارزش‌هایی است که همواره مورد احترام بشر بوده است و با گذشت زمان، حتی درک بهتری از آنها نیز به‌دست آمده است. پیامبر و اهل‌بیت اسوه‌های انسانیت هستند و انسانیت دیروز و امروز و فردا ندارد.
به‌طور مثال، امام حسین (ع) از پدر گرامی خود نقل می‌کند که رسول خدا در منزل، اوقات خود را سه قسمت می‌کرد. قسمتی برای عبادت، قسمتی برای اهل خانه و قسمتی برای رسیدگی به کارهای شخصی. سپس آن قسمتی را که به خود اختصاص داده بود، میان خود و مردم تقسیم می‌کرد و مردم را به حضور می‌پذیرفت و به کارهایشان رسیدگی می‌کرد.
برنامه‌ریزی و تقسیم زمان، درس و الگویی همیشگی است که از این حدیث به دست می‌آید.
– همچنین ممکن است این سؤال پیش آید که پیامبر یک انسان معصوم است؛ چگونه می‌توان ایشان را اسوه قرار داد و مثل او عمل کرد؟
پاسخ این است که ما او را اسوه‌ی کامل خود قرار می‌دهیم؛ چون می‌دانیم که هر کاری که انجام داده، درست بوده و مطابق دستور خداوند بوده است. اما اسوه قرار دادن ایشان به این معنا نیست که ما عین او باشیم و در همان حد عمل کنیم، بلکه بدین معناست که در حد توان از ایشان پیروی کنیم و خود را به راه و روش ایشان نزدیک‌تر کنیم.
امیرالمؤمنین درباره‌ی چگونگی پیروی از ایشان می‌فرماید:
آگاه باش برای هر پیروی کننده‌ای، امام و پیشوایی است که باید از او تبعیت کند و از علم او کسب نور کند. هشیار باش، امام شما از دنیایش به دو لباس کهنه و از خوراکش به دو قرص نان کفایت کرده است. اما شما قطعاً توانایی این قناعت را ندارید؛ ولی با پرهیزکاری و کوشش [در راه خدا] و عفت و درستکاری مرا یاری کنید.
دفتر برنامه‌ریزی
یک دفتر شخصی تهیه کنید و برنامه‌های زندگی خود را به‌طور منظم در آن یادداشت نمایید. این دفتر می‌تواند شامل دو قسمت باشد:
1 – عهدهای کلی و اساسی که برای تمام زندگی بسته می‌شود.
2 – برنامه‌ها و عهدهای روزانه یا هفتگی.
بهتر است هر یک از این دو قسمت دارای بخش‌های معین باشد که بتوانید به‌راحتی آنها را پیگیری کنید و در آن اصلاحات لازم را به عمل آورید. به‌طور مثال، برای برنامه‌های روزانه یا هفتگی می‌توانید مانند جدول عمل کنید.
| مورد عهد: خواندن نماز اوّل وقت | تاریخ: 22 / 9 / 1400 | |||
| مراقبت: نکاتی که در طول عمل به این عهد، باید رعایت کنیم: 1 – شب‌ها زودتر بخوابیم تا برای نماز صبح به‌راحتی بیدار شویم. 2 – برنامه‌های روزانه را به گونه‌ای تنظیم کنیم که هنگام اذان مختص اقامه‌ی نماز باشد. |
||||
| محاسبه: | ||||
| زمان | میزان موفقیت | عوامل موفقیت | عوامل شکست | راه‌های کسب موفقیت بیشتر |
| نماز صبح ظهر و عصر مغرب و عشاء |
عالی عالی خوب |
استراحت کافی در شب شرکت در نماز جماعت |
با کمی تأخیر به‌علت رفتن به خیابان و دیر رسیدن | برنامه‌ریزی دقیق‌تر |
پاسخ سؤالات شما
اگر در مسیر گام برداشتن به سوی خدا، سؤال‌هایی در زمینه‌های مختلف برای ما پیش آمد، به چه کسانی مراجعه کنیم؟
به کسانی که توانایی پاسخ‌گویی در مسائل دینی را دارند، مانند دبیران دینی و قرآن، امام جماعت محل و مراکز مطمئن علمی مراجعه کنیم و سؤال خود را با آنها در میان بگذاریم.
برخی از این مراکز علمی عبارت‌اند از:
| 1 | اداره‌ی مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها | Porseman.org | |||
| 2 | مؤسسه‌ی فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان | www.Tebyan.net | |||
| 3 | پایگاه اینترنتی حوزه | www.hawzeh.net | |||
| 4 | پایگاه جامع پاسخ‌گویی به سؤالات و شبهات دینی | www.eporsesh.com | |||
| 5 | مرکز فرهنگ و معارف قرآن | www. Porsemanequran.com | |||
| 6 | مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی | www.Pasokhgoo.ir | |||
| 7 | مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه‌ی علمیه قم | www. andisheqom.com | |||
| 8 | پاسخ به سؤالات شرعی بانوان | www.behdokht.ir | |||
| 9 | www.Islamquest.net | ||||
| 10 | www.erfan.ir | ||||
| 11 | www.Javab.ir | ||||
بیشتر بدانیم
عمل کنید، عمل؛ سپس آن را ناتمام نگذارید و به پایان برسانید و در تصمیمی که گرفته‌اید استقامت بورزید، استقامت. صبور باشید، صبور. پرهیزکاری پیشه کنید، پرهیزکاری. قطعاً برای شما است پایانی [بهشت]، پس خود را به آن پایان برسانید.
با انجام آنچه خداوند از حق خود بر شما واجب کرده است و وظایفی که برای شما بیان داشته است، به خداوند روی آورید. من شاهد شمایم و روز قیامت به نفع شما شهادت خواهم داد.
نهج البلاغه، حکمت 17
1 – برای ثابت قدم ماندن در مسیر قرب به خداوند چه اقداماتی لازم است؟ 1 – تصمیم عزم برای حرکت 2 – عهد بستن با خداوند 3 – مراقبت بر پیمان خود با خدا 4- محاسبه و ارزیابی
2 – مقصود از اینکه رسول خدا برای مسلمانان اسوه است، چیست؟
چون می‌دانیم هر کاری که انجام داده درست بوده و مطابق دستور خداوند بوده است، اما اسوه قرار دادن ایشان به این معنا نیست که ما عین او باشیم و در همان حد عمل کنیم، بلکه بدین معناست که در حد توان از ایشان پیروی کنیم و روز به روز موفق‌تر باشیم.